Οι νόμοι της οικονομίας της αγοράς και

η διαμόρφωση της τιμής του εμπορεύματος

(Άνταμ Σμιθ)

Άνταμ Σμιθ (1723-1790)

υπέρ της οικονομικής ελευθερίας

στο πλαίσιο των αντιλήψεων του Διαφωτισμού για τις ατομικές ελευθερίες.

 

Με το έργο του :

α) Η οικονομίαδιακρίνεται και συστηματοποιείται σε χωριστό κλάδο των κοινωνικών επιστημών.

β) Ιδρύεται η Κλασική Σχολή της Οικονομίας (συνεχιστές της οι Ρικάρντο και Μιλ).

 

Οι βασικές ιδέες της Κλασικής Σχολής ήταν:

α) η πίστη στην ατομική ιδιοκτησία και

β) την οικονομική ελευθερία,

γ) η οικονομική συμπεριφορά των ανθρώπων μπορεί να διατυπωθεί σε νόμους,

δ)  η κοινωνία μπορεί να ευημερήσει με ελάχιστη κρατική παρέμβαση.

 

 

Ο Σμιθ πίστευε στην ελεύθερη οικονομική δραστηριότητα.

Αυτό που κινεί την οικονομία είναι, το προσωπικό συμφέρον ( το «αόρατο χέρι» )

Στον καπιταλισμό, προωθεί τελικά και το συμφέρον της κοινότητας.

 

Ο Σμιθ θεωρείται ο ιδεολογικός πατέρας του οικονομικού φιλελευθερισμού.

Το έργο του αποτελεί ύμνο

α) στηνατομική πρωτοβουλία,

β) τηνελεύθερη επιχείρηση,

γ)την επιδίωξη του κέρδους.

 

Λάθος ότι ήταν υπέρ της ασυδοσίας των επιχειρηματιών.

Προβληματίζεται για το αν και κατά πόσο ο ατομικός πλούτος φέρνει την ευτυχία.

Αμφισβητεί, την προβολή του homo economicus ως ιδανικού προτύπου για την ανθρώπινη ύπαρξη.

Το κράτος δεν πρέπει να εμποδίζει την ελευθερία στην οικονομική ζωή.

 Πρέπει, όμως, να παρεμβαίνει στους τομείς της δικαιοσύνης και της ασφάλειας.

Η οικονομική ανάπτυξη πρέπει, να οδηγεί και σε αύξηση των μισθών των εργαζομένων.

Αναζητούσε τον τρόπο συνδυασμού της οικονομικής ανάπτυξης με την κοινωνική ευημερία και δικαιοσύνη.

Στηλίτευε τη ληστρική εκμεταλλευτική συμπεριφορά των Άγγλων εμπόρων στις Ινδίες  διότι κοιτούσαν το ατομικό τους συμφέρον, εις βάρος όμως του κοινωνικού οφέλους. Αυτό ήταν μακριά από τις αρχές του οικονομικού φιλελευθερισμού, όπως τον περιέγραφε ο Σμιθ.

 

Ο Σμιθ περιέγραψε πώς η προσφορά και η ζήτηση ενός προϊόντος διαμορφώνουν την τιμή του. Ο μηχανισμός των τιμών ή της αγοράς είναι ο βασικός μηχανισμός λειτουργίας των ελεύθερων ή μεικτών οικονομιών.

Η λειτουργία της αγοράς και του μηχανισμού των τιμών, όπως τα περιέγραψε ο Σμιθ, είναι ένα ιδεατό μοντέλο (έντονου ανταγωνισμού) που περιγράφει γενικές τάσεις.

Αν οι κοινωνίες αφεθούν να λειτουργήσουν με αυτές τις τάσεις, τότε μπορεί να εξασφαλιστεί με αυτόματο τρόπο η οικονομική ανάπτυξη και η κοινωνική δικαιοσύνη.

Στην οικονομία που περιέγραφε ο Σμιθ υπήρχε έντονος ανταγωνισμός, δηλαδή μεγάλος αριθμός επιχειρήσεων που παρήγαγαν το ίδιο προϊόν και η τιμή του καθοριζόταν από τις δυνάμεις της προσφοράς και της ζήτησης.

Στις σύγχρονες οικονομίες η κατάσταση είναι εντελώς διαφορετική.

Υπάρχει ατελής ανταγωνισμός,δηλαδή μονοπώλια και ολιγοπώλια

τα οποία μπορούν να ρυθμίσουν την ποσότητα του προϊόντος που θα παραγάγουν,

 ώστε η τιμή του να παραμείνει στο επίπεδο που θέλουν αυτές.

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα κάτι εντελώς αντίθετο:

οι επιχειρήσεις να ευημερούν, αυξάνοντας τα κέρδη τους,

ένα μέρος των καταναλωτών να μπορεί να αγοράσει τα προϊόντα τους και

 

ένα άλλο μέρος των καταναλωτών να είναι αποκλεισμένο από την αγορά τους.